يك از دو صورت اگر افطارش مستند بظلمت آسمان باشد كفّاره بعهده‌اش نيست بلكه در غير اين صورت نيز كفّاره واجب نمىباشد و تنها فرقى كه بين فرض استناد افطار به ظلمت و غيرش مىباشد اين است كه در صورت اوّل علاوه بر عدم قضاء كفّاره نيز منفى است ولى در غير آن تنها كفّاره ساقط است امّا وجوب قضاء ثابت و قطعى مىباشد . اشكال شارح ( ره ) مرحوم شارح در مقام انتقاد بكلام ايشان مىفرماين : نفى كفّاره بطور مطلق صحيح نيست بلكه بين دو صورت استصحاب شب و روز بايد فرق گذاشت و ملتزم شد به اينكه اگر شخص مزبور قادر بر مراعات وقت و تحصيل علم بدخول آن باشد ولى بدون رعايت آن با اينكه استصحاب بقاء روز حاكم بوجوب صبر و تأخير افطار است به مجرّد ظلمت موهمه اكتفاء نمود و افطار كرد علاوه بر قضاء كفّاره واجب است زيرا تناول مفطر به اين نحو و با اين خصوصيّات بملاحظه وقوعش در روزى كه روزه آن واجب است حرام مىباشد و چون صدق مىكند كه افطار عمدى بوده لاجرم به مقتضاى قواعد و اصول شرعى بايد كفّاره نيز بدهد بلكه ميتوان گفت نفس اين عمل خود موجب ثبوت كفّاره است اگرچه كشف خلاف نشده و اشتباه مستمر باشد چه آنكه اصالت عدم دخول شب حكم به بقاء روز نموده و نهى از افطار متوجّه به مكلّف مىشود و بديهى است با بودن نهى مخالفتش موجب تحقّق عصيان بوده و بدين وسيله كفّاره ثابت مىگردد . ولى اگر افطار او در ابتداء روز و مقارن با استصحاب بقاء شب واقع شود در صورتى كه بعدا كشف خلاف شود قضاء لازم است ولى كفّاره به